Biały kruk – najstarsza książka o projektowaniu o projektowaniu szyldów

W czasach, gdy szyldy często przypominają chaotyczną mieszankę kolorów i kształtów, warto sięgnąć do źródeł polskiej myśli projektowej. Historia pokazuje nam, że kiedyś podchodzono do tej dziedziny z należytym szacunkiem i profesjonalizmem. Podczas badań tematu projektowania witryn i szyldów natknęłam się na najcenniejszą polską publikację w tym temacie. W 1969 roku została wydana książka "Szyldy i reklamy sklepowe" Jana Wojeńskiego. Jak możemy przeczytać na stronie redakcyjnej:

"Książka stanowi pierwszą w Polsce pozycję z dziedziny praktycznego stosowania kompozycji literniczej i dekoracyjnej w zakresie reklamy szyldowej. Obejmuje ona zagadnienia technologii malarstwa szyldowego, zasad wykonywania reklam świetlnych i neonów. Książka jest przeznaczona dla plastyków, grafików, dekoratorów, kaligrafów szyldów oraz dla pracowników handlu, odpowiedzialnych za reklamy w podległych im placówkach".

Nadzór architektoniczny w Polsce Ludowej

Autor opisuje czasy Polski Ludowej (dokładniej ostatnie dziesięciolecie od 1955 roku), w której panował nadzór architektoniczny w celu zapewnienia "wysokiego poziomu estetycznego plastycznej strony szyldów i innych oznaczeń zewnętrznych". Warto o tym pamiętać wspominając te czasy. To, jak szyldy i neony były estetyczne, zawdzięczamy temu, że osoby o właściwym wykształceniu je projektowały i decydowały o ich zamieszczeniu. Nadzór ten był powierzony architektom w prezydiach rad narodowych, którzy mieli obowiązek zatwierdzać planowane reklamy zewnętrzne, ale również kontrolować ich stan estetyczny po zamontowaniu.

Książka wprowadza nas w zarys historyczny szyldu. Przytacza wzmiankę, że już w 1864 roku nadzorem estetycznym znaków zewnętrznych zajmowała się policja. Świadczy to o trosce o dobre obyczaje reklamowe, ale też o pilnowaniu, aby szyldy przekazywały rzetelną informację.

Zasady projektowania a kontekst miejsca

Następnie poznajemy rodzaje szyldów i ich lokalizacje. Wojeński podkreśla, że szyld będzie się różnił w zależności od tego, czy jest dla lokalu w dużym mieście, miasteczku czy osiedlu. Inaczej będzie zaprojektowany szyld dla centrum handlu, a inaczej w staromiejskiej dzielnicy. Mimo to zawsze w projekcie powinno uwzględniać się nie tylko potrzeby handlowe, ale również harmonię z otoczeniem i architekturą. To coś, co po tylu latach musimy na nowo przypominać sobie w gąszczu agresywnie kolorystycznych reklam. Poznajemy zasadnicze elementy szyldów: treść szyldu, dobór właściwego liternictwa, kolorystykę oraz kompozycję plastyczną.

Rzemiosło w praktyce

Następnie książka zagłębia nas w techniczne aspekty tworzenia szyldów. Jak malować szyldy na różnych materiałach: drewnie, metalu, szkle, tynku, tkaninach. Przedstawia schematy właściwego montażu ram szklanych, rozpięcia transparentu na słupkach, ale również techniczne aspekty tworzenia konstrukcji podświetlanych czy techniczne schematy instalacji reklam z rur jarzeniowych.

Ta krótka, 115-stronicowa książka jest pamiątką po sztuce rzemieślniczej pracy tworzenia i montowania wyjątkowych szyldów. Obecnie rzadkością jest znaleźć rzemieślnika, który zajmuje się malowaniem szyldów tak, jak opisuje to Wojeński, czy zamontuje neon lub kaseton świetlny według tych instrukcji. Czasy się zmieniają, technologia również postępuje, tak samo jak estetyka.

Mimo to liczę na to, że ta niewielka książka przypomni nam o istocie przemyślanego projektowania szyldów. W dobie cyfrowej rewolucji i masowej produkcji łatwo zapominamy o wartości rzemiosła i indywidualnego podejścia do każdego projektu. Szyldy to nie tylko informacja o tym, co sprzedajemy. To wizytówka miejsca, element krajobrazu miasta, który wpływa na samopoczucie mieszkańców i odwiedzających. Każdy szyld ma moc kształtowania przestrzeni publicznej na lepsze lub gorsze. Dzisiaj, gdy standardy estetyczne często ustępują miejsca tanio i szybko, warto pamiętać o tej lekcji z przeszłości.